Pierwszym krokiem w tym celu było utworzenie w Muzeum Okręgowym w Lublinie Oddziału Budownictwa Ludowego jako odrębnej jednostki organizacyjnej. Z dniem 1 stycznia 1970 r. Oddział został przekształcony w autonomiczne Muzeum Wsi Lubelskiej.
W pierwotnych założeniach MWL miało być usytuowane w dzielnicy Kalinowszczyzna na obszarze o powierzchni 12 ha. Ze względu jednak na duże trudności z przejęciem terenu do zagospodarowania, w 1975 r. MWL otrzymało nowe tereny (ok. 27 ha) pod lokalizację na przedmieściu Sławinek.
W maju 1976 r. rozpoczęto prace przy pierwszym obiekcie translokowanym do Muzeum - wiatraku z Zygmuntowa. Otwarcie zaś pierwszego sektora MWL - Wyżyny Lubelskiej - nastąpiło 27 września 1979 r.
Muzeum Wsi Lubelskiej obejmuje swoim zasięgiem działania w przybliżeniu obszar dawnego województwa lubelskiego (w granicach sprzed reformy podziału administracyjnego Polski w 1975 r.). Zawiera on w całości lub części takie krainy geograficzne jak: Wyżyna Lubelska, Roztocze, Polesie Lubelskie, Podlasie, Mazowsze i Kotlina Sandomierska, które są wyraźnie zróżnicowane pod względem fizjograficznym i etnograficznym. Dlatego też ekspozycja skansenowska MWL została podzielona na siedem sektorów - Wyżyny Lubelskiej, Roztocza, Powiśla, Podlasia, Nadbuża oraz sektor dworski i miasteczkowy.
W chwili obecnej udostępnione dla publiczności są: w całości sektor Wyżyny Lubelskiej, część sektora Roztocza z cerkwią greckokatolicką z Tarnoszyna, sektor dworski z otwartą w styczniu 2001 r. ekspozycją dworu średniozamożnego ziemianina we dworze z Żyrzyna z połowy XVIII wieku. Od czerwca 2001 r. można również odbyć spacer po niezwykle malowniczym sektorze Powiśla, gdzie wprawdzie nie są urządzone jeszcze wnętrza obiektów skansenowskich, ale można odbyć za to "rejs" po stawie dawnymi wiślanymi jednostkami pływającymi - pychówką, batem i promem. Równolegle z sektorem Powiśla oddano do zwiedzania pierwszy obiekt w sektorze Podlasia - remizę strażacką z Bedlna. Ekspozycja tzw. rekwizytu odzwierciedla wyposażenie OSP w Bedlnie w 1936 r., zaś w drugiej części obiektu, świetlicy - funkcjonuje teatr wiejski, gdyż taka działalność kulturalno-oświatowa na wsi wynikała często z założeń statutowych OSP. 8 września 2002 r. miała miejsce konsekracja XVII-wiecznego kościoła z Matczyna, który wraz ze plebanią z Żeszczynki i spichlerzem z Wrzelowca jest zaczątkiem muzealnego sektora Miasteczko.
W roku bieżącym Muzeum Wsi Lubelskiej obchodzi jubileusz 35-lecia. W ramach uroczystości jubileuszowych został otwarty nowy budynek recepcji nawiązujący w stylu do XVIII-wiecznej architektury Kazimierza Dolnego.
Na terenie MWL składowanych i oczekujących na posadowienie jest jeszcze ponad pięćdziesiąt obiektów architektonicznych, które ze względu na szczupłość środków finansowych jakimi dysponuje Muzeum, muszą jeszcze czekać na "lepsze czasy".